Theo thống kê, tại Việt Nam, tác nhân gây ỉa chảy cấp nhập viện thường gặp nhất là Rotavirus và có đến 95% trẻ em bị nhiễm virut Rota ít nhất một lần trước 5 tuổi. Hằng năm, đi tả cấp do virut Rota gây ra tước đi sinh mạng hơn 600.000 trẻ nít trên toàn thế giới và tỉ lệ trẻ tử vong vì bệnh này rất cao ở các nước đang phát triển.
Ỉa chảy cấp do Rotavirus là bệnh gì?
Ỉa chảy cấp do Rotavirus là bệnh nhiễm khuẩn bao tử ruột cấp do virut Rota gây nên. Bệnh rất thường gặp ở trẻ em và trẻ nhỏ, đặc biệt là lứa tuổi từ 3 tháng đến 2 tuổi. Trong 5 năm đầu đời, hầu như chơi trẻ nào thoát khỏi ỉa chảy cấp do Rotavirus. Bệnh cũng có thể xảy ra ở người lớn nhưng thường nhẹ hơn. Đi tả cấp do Rotavirus là căn do gây tử vong cho trên 600.000 trẻ nít trên thế giới hàng năm. Tại các nước có khí hậu ôn đới, bệnh xảy ra vào mùa đông (tháng 10 – 12) và mùa xuân (tháng 1 – 4). Tuy nhiên những năm gần đây bệnh có thể xảy ra quanh năm, nhiều nhất là vào tháng 3 và tháng 9.
Bệnh lây nhiễm như thế nào?
Đi tả cấp do Rotavirus lây lan rất nhanh, chủ yếu qua con đường phân – miệng và tay – miệng. Virus được thải ra ngoài theo phân của người bệnh và tồn tại rất lâu trong phân, ở bàn tay, trên sàn nhà, các đồ vật… bị nhiễm. Trẻ dễ dàng bị nhiễm bệnh do uống hoặc ăn phải thức ăn bị nhiễm bẩn.
Virus Rota tấn công nhanh vào hệ tiêu hóa còn non yếu của trẻ làm trẻ bị đi tả, nôn ói và dẫn đến mất nước mau chóng và có thể tử vong nếu không được bù nước kịp thời. Siêu virut này có thể tồn tại rất lâu trong môi trường và đề kháng với các chất tẩy rửa thông thường như cồn, nước Javel nên có khả năng lây nhiễm rất cao. Virut Rota lây truyền chủ yếu qua con đường phân, miệng và tay. Chúng được thải ra ngoài theo phân của bệnh nhi và tồn tại nhiều ngày trên bề mặt các đồ vật xung quanh trẻ như bàn ghế, sàn nhà, đồ chơi, các vật dụng trong nhà. Nguy cơ nhiễm bệnh của các trẻ nhỏ là rất cao, trẻ càng nhỏ thì bệnh càng nặng.
Các triệu chứng
Sau khi bị lây nhiễm khoảng 12 giờ đến 4 ngày, trẻ bắt đầu xuất hiện các triệu chứng:
- Nôn ói và tiêu chảy. Nôn ói xuất hiện trước ỉa chảy 6 – 12 giờ và có thể kéo dài khoảng 2-3 ngày. Trẻ ói rất nhiều vào ngày đầu và giảm bớt khi bắt đầu đi tiêu chảy. Phân lỏng toàn nước, có lúc màu xanh dưa cải, có thể có đàm, nhớt nhưng không có máu. Tiêu chảy ngày một tăng trong vài ngày, sau đó giảm dần. Phần lớn các trẻ sẽ hết đi tả sau 4 – 8 ngày. Tuy nhiên có thể có trẻ vẫn còn đi tả đến 2 tuần dù đã khỏe, chơi, đòi ăn trở lại.
- Sốt vừa phải. Đau bụng. Có thể có ho và chảy mũi nước.
Trong trường hợp điển hình, khi bị nhiễm virut Rota trẻ nhỏ sẽ gặp các triệu chứng như sốt, quấy khóc, sau đó nôn ói dữ dội và tiêu chảy. Nôn ói và tiêu chảy có thể đến 20 lần một ngày, phân thường nhiều nước, có thể có đờm không có máu.
Vì trẻ vừa nôn ói và vừa ỉa chảy nhiều lần trong ngày nên thân thể trẻ dễ bị mất nước và phải nhập viện để điều trị. Thời kì bệnh thường kéo dài từ 3 đến 9 ngày nhưng để phục hồi hẳn có khi phải mất đến ba tuần. Nếu không được điều trị bù nước kịp thời và hạp trẻ sẽ mất nước nặng, toan máu thậm trí mạng vong. Sau đợt bệnh, trẻ dễ có nguy cơ suy dinh dưỡng dù đã được nâng đỡ dinh dưỡng thích hợp.
Biến chứng của bệnh?
Biến chứng hiểm và trầm trọng của bệnh là suy kiệt do mất nước và mất muối, dễ dẫn đến trụy mạch và tử vong nếu không được bù nước kịp thời. Các mô tả của mất nước bao gồm: Khát nước, môi khô, lưỡi khô, da khô, tiểu ít, kích thích, quấy khóc. Khi thấy trẻ có các bộc lộ trên tức thời phải đưa trẻ đến bệnh viện.
Điều trị
Kháng sinh không có tác dụng đối với bệnh đi tả cấp do Rotavirus. Việc điều trị bệnh cốt là ngừa biến chứng mất nước, bù nước bằng đường uống và chế độ dinh dưỡng thích hợp. Do trẻ vừa bị ỉa chảy vừa nôn ói nhiều lần trong ngày nên bù dịch bằng đường uống thường gặp khó khăn. Trong những trường hợp này, trẻ phải nhập viện để truyền dịch bằng tĩnh mạch.
Đối với trẻ bị bệnh nhẹ, sau khi đưa trẻ đến khám tại các cơ sở y tế, có thể để trẻ ở nhà và săn sóc theo sự hướng dẫn của bác sĩ. Lưu ý những điểm sau đây:
+ Cho trẻ uống nhiều nước hơn thường nhật. Có thể dùng nước đun sôi để nguội, nước canh rau, nước khoáng (không có gas), nước dừa tươi hoặc cho trẻ uống nước ORESOL theo hướng dẫn của thầy thuốc.
+ Cho trẻ ăn đầy đủ chất dinh dưỡng như thông thường, hạp theo lứa tuổi của trẻ. Nên chia nhỏ bữa ăn làm nhiều lần, đút chậm bằng muỗng vì trẻ dễ bị ói. Nếu trẻ ói, cho trẻ nghỉ một chút rồi đút lại, chậm rãi hơn.
+ Tiếp chuyện cho trẻ bú mẹ, nếu trẻ bú bình thì cần vệ sinh bình, núm vú và công cụ pha sữa kỹ trước mỗi cữ bú, sữa được pha theo số lượng như trẻ vẫn bú lúc không bị ỉa chảy, không được pha loãng hơn, không nên đổi loại sữa khác. Rưa rứa như việc cho ăn, nên cho trẻ bú từng ít một, nhiều lần trong ngày.
+ Theo dõi số lần đi đi ngoài, số lượng phân, màu phân, khả năng uống bù nước và ăn uống của trẻ.
+ Theo dõi phát hiện các dấu hiệu mất nước để kịp thời đưa trẻ nhập viện.
+ Tuyệt đối không dùng thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ vì các thuốc này làm giảm nhu động ruột, làm liệt ruột khiến phân không được thải ra ngoài (chứ không có tác dụng tiêu diệt virus – duyên do gây nên ỉa chảy). Do đó trẻ vẫn Tiếp tục bị ỉa chảy, mà phân không được bài xuất ra ngoài, ứ đọng lại trong ruột gây chướng bụng, thủng ruột, tắc ruột, tử vong…
+ Tránh kiêng khem quá mức như chơi cho trẻ uống sữa, chỉ cho trẻ ăn cháo trắng với muối sẽ khiến trẻ dễ bị bệnh nặng hơn.
Làm thế nào để phòng tránh bệnh?
- Tiêu chảy cấp do Rotavirus lây lan rất nhanh, do đó nếu trẻ bị bệnh nên cho trẻ nghỉ học cho đến khi hết đi tả để tránh lây lan cho các trẻ khác.
- Giữ vệ sinh tay sạch sẽ là biện pháp căn bản để phòng bệnh. Nên tập cho trẻ có nếp rửa tay trước khi cầm nắm thức ăn, trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh.
- Các bà mẹ, cô bảo mẫu phải rửa tay sạch bằng xà phòng sau khi thay nhút nhát hoặc làm vệ sinh cho trẻ.
- Không để trẻ bò lê la trên sàn nhà hoặc ngậm tay, ngậm đồ chơi.
- Lau rửa sàn nhà và các vật dụng, bàn ghế, đồ chơi bằng dung dịch khử khuẩn Cloramin B, lau rửa sàn toa-lét, bồn cầu sau khi trẻ ỉa chảy đi vệ sinh.
- Hồi hương của trẻ bị bệnh phải được cho vào bao nylon, cột kín rồi cho vào thùng rác.
- Cho trẻ uống vacxin. Vì bệnh thường gặp và nặng nhất ở trẻ rất nhỏ nên trẻ cần được chủng ngừa phòng bệnh càng sớm càng tốt. Các bậc phụ huynh có con dưới 6 tháng tuổi nên gặp ngay bác sĩ từ lần khám trước nhất tại các bệnh viện sản, nhi và các trung tâm y tế phòng ngừa trong thị thành để được tham mưu về biện pháp ngăn ngừa trẻ khỏi sự tiến công của virus Rota. Trẻ được uống 2 liều cách nhau 1 tháng, bắt đầu từ tuần lễ thứ 6 sau khi sinh (tuổi lớn nhất còn có thể uống được vaccin phòng Rotavirus là 3 tháng tuổi, tuổi chấm dứt uống là 4 tháng tuổi). Sau khi uống vacxin lần thứ nhất, cần theo dõi xem trẻ có thể hiện dị ứng hoặc bất thường để báo ngay với thầy thuốc.
